اردن به دنبال ایفای نقش فعال در منطقه و جهان

میدل ایست نیوز: اردن از موقعیتی راهبردی در قلب منطقه خاورمیانه برخوردار است و با عربستان سعودی، عراق، سوریه، و اسرائیل مرز مشترک دارد.

به گزارش میدل ایست نیوز، این کشور همچنین یک بندر کلیدی در خلیج عقبه دریای سرخ را که به منزله یک مجرای بسیار مهم برای تجارت جهانی است، اداره می‌کند.

اردن به دلیل اتخاذ سیاست‌های مصلحت‎گرایانه در قبال اسرائیل و اعراب همسایه، از نگاه غرب به منطقه ‎ای امن در کانون بحران‎های منطقه‎ای تبدیل‌شده و اصولاً دوام خاندان هاشمی نیز در گرو همین رویکرد مصالحه‌جویانه است؛ اما این کشور با تأثیرپذیری از وخامت اوضاع پیرامونی (نابسامانی حاصل از جنگ سوریه، درگیری اسرائیل – فلسطین، نبرد عراق علیه داعش) و رشد منفی اقتصاد که طی چند سال اخیر موجب بروز ناآرامی‎های مدنی شده است با دشواری‎هایی روبرو است.

در مسیر غلبه بر محدودیت‌های سرزمینی و اقتصادی، اردن در سال‌های اخیر، سعی داشته نقشی فعال در امور منطقه و نیز بین‌الملل اتخاذ کند و با بسیاری از کشورها روابط نزدیک داشته باشد.

فلسطین

ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن در تازه‌ترین دیدار خود با یائیر لاپید، نخست‌وزیر اسرائیل، بر ضرورت ایجاد چشم‌انداز سیاسی جهت برقراری صلح عادلانه، جامع و پایدار مبتنی بر راه‌حل دو کشور و تقویت امنیت، ثبات و تحقق توسعه منطقه‌ای که فلسطینی‌ها لزوماً بخشی از آن باشند، تأکید کرده است.

شاه اردن همچنین به‌تازگی در دیدار با محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین بر حمایت همه‌جانبه اردن از فلسطینی‌ها در احقاق حقوق عادلانه و مشروع آن‌ها تأکید کرد و گفت: اردن به همه تلاش‌های خود برای حفاظت و مراقبت از اماکن مقدس اسلامی و مسیحی در قدس، بر اساس ولایت هاشمی بر این مکان‌های مقدس ادامه خواهد داد.

علاوه بر تشکیلات خودگردان، اردن به دنبال بهبود روابط خود با حماس نیز بوده است. حماس به‌عنوان یک شاخه مقاومتی فلسطین در دهه 1990در اردن فعالیت سیاسی و رسانه‌ای داشت؛ اما بعد از اینکه عبدالله دوم در این کشور به قدرت رسید بعد از تقویت مناسبات خود با اسرائیل و تحت‌فشارهای این رژیم و امریکا جنبش حماس را از اردن اخراج کرد و از سال 1999 تاکنون این جنبش فعالیتی در اردن نداشته و دفتر آن نیز بسته است.

سفر اخیر خالد مشعل مسئول روابط خارجی جنبش اسلامی حماس به اردن و دیدارهای وی با برخی مقامات سیاسی و وزرای دولت اردن در امان گمانه‌زنی‌ها درباره حرکت روابط طرفین به‌سوی بهبود را تقویت کرده است.

به‌طورکلی موضع اردن در قبال فلسطین، دفاع از رویکرد دو کشور مستقل فلسطین و اسرائیل است به‌نحوی‌که قدرت در فلسطین به شکلی فراگیر در اختیار گروه‌های مختلف وجود داشته باشد، اما دفاع از آرمان فلسطین موجب نشده تا امان روابط خود با تل‌آویو را قطع کند. علاوه بر همکاری‌های محدود سیاسی، اردن مدتی است با خشکسالی شدیدی روبه‌رو شده و دولت نفتالی بنت به‌تازگی با دوبرابر کردن صادرات آب به آن کشور موافقت کرده تا روابط دو کشور به عرصهٔ اقتصادی و زیست‌محیطی نیز گسترش یابد.

ایران

ایمن الصفدی وزیر امور خارجه اردن به‌تازگی با بیان این که منطقه به‌اندازه کافی شاهد بحران‌ها شده، گفته است: اردن و تمامی کشورهای عرب خواستار برقراری روابط سالم متکی بر احترام متقابل، عدم مداخله در امور مداخله و مناسبات همسایگی مطلوب با ایران هستند و برای برقراری این مناسبات راهکارهای حل تنش در منطقه باید ارائه شود و گفت‌وگو بهترین راه‌حل این تنش‌ها است.

ملک عبدالله نیز در آخرین نشستش که با جو بایدن، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، در واشنگتن داشته به او گفته است هیچ توافق یا تشکیل گروهی بدون درنظرگرفتن ایران و مشارکت آن امکان‌پذیر نیست. اظهارنظری که دقیقاً خلاف گفته‌هایش در مصاحبه با شبکه امریکایی سی ان بی سی است که گفته بود از مشارکت در ناتوی عربی برای ایجاد ثبات در منطقه حمایت می‌کند.

به نظر می‌رسد سیاست مصالحه و تنوع متحدان به اولویتی در سیاست خارجی اردن تبدیل شده باشد.

شورای همکاری

کشورهای عضو شورای همکاری، شرکای سودمندی برای کمک به حل بحران‌های اقتصادی در اردن هستند؛ بعد از ناآرامی‎های ژوئن سال 2018 عربستان سعودی، ابوظبی و کویت برای فرونشاندن بحران، با تزریق 2.5 میلیارد دلار نقدینگی به بانک مرکزی اردن موافقت کردند و از این مبلغ، بلافاصله یک میلیارد دلار آن پرداخت شد.

همچنین، عربستان سعودی و امارات متعهد شدند که در یک بازه زمانی 5ساله، هر یک مبلغ 250 میلیون دلار به تأمین بودجه اردن کمک کنند. کویت هم ضمانت کرد که در همین بازه زمانی، مبلغ 500 میلیون دلار به پیشبرد پروژه‎های زیرساختی و صنعتی اردن اختصاص دهد. پیش‌تر در سال 2016 نیز اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس وعده کمکی 5 میلیارد دلاری به امان داده بودند.

بریتانیا

پادشاه اردن از جمله رهبرانی بود که در روزهای گذشته برای مراسم تشییع پیکر ملکه بریتانیا دعوت شد. روابط امان و لندن روابطی عمیق و درازمدت است.

در دوران نخست‌وزیری ترزا می و پس از خروج انگلستان از اتحادیه اروپا، توافق‌های دوجانبه زیادی با اردن امضا شد از جمله:

– تخصیص 94.5 میلیون پوند برای حمایت از اصلاحات اقتصادی اردن که این مورد شامل بسته کمک 60 میلیون‌پوندی سرمایه‎گذاری در راستای تقویت بخش خصوصی نیز می‎شد.

– پادرمیانی برای ترغیب صندوق بین‎المللی پول و دیگر نهادهای بین‎المللی به تأمین نیاز مالی اردن برای تحقق بخشیدن به چشم‎انداز اصلاحات اقتصادی که ضرب‌الاجل آن سال 2025 میلادی است.

– تبدیل اردن به کانون تجارت و سرمایه‎گذاری منطقه خاورمیانه و آفریقای شمالی به‎ویژه از راه بازسازی و سامان دادن به اوضاع سوریه در دوره پسابحران

امریکا

مقامات ایالات متحده اخیراً تأکید کرده‌اند، به‌رغم تداوم چالش‌های ثبات و صلح منطقه رابطه نزدیک و دیرینه واشنگتن و امان، همچنان مستحکم است.

در تازه‌ترین مورد آنتونی بلینکن، وزیر خارجه ایالات متحده، در آخرین توقفگاه سفرش به خاورمیانه در امان، پایتخت اردن، بر این پیوند دوجانبه تأکید کرد.

بلینکن گفت: اردن فراتر از یک شریک راهبردی برای آمریکا است. اردن یک دوست است.

وی بر نقش پایدار این پادشاهی به‌عنوان نیرویی برای صلح در منطقه تأکید کرد و گفت این یکی از دلایل استحکام زیاد و حیاتی بودن این رابطه است.

اردن یکی از اعضای اصلی ائتلاف بین‌المللی نبرد با دولت اسلامی (داعش) بوده است. این کشور همچنین میزبان نیروهای آمریکایی مستقر در این پادشاهی به‌عنوان بخشی از نیروهای ائتلاف است.

ایالات متحده و اردن همچنین مشارکت اقتصادی گسترده‌ای دارند؛ مشارکتی که از عناصر کلیدی توافق‌نامه تجارت آزاد ایالات متحده و اردن محسوب می‌شود.

بر اساس این توافق‌نامه، روابط تجاری از طریق کاهش موانع خدمات، ارائه فناوری‌های پیشرفته برای حفاظت از مالکیت معنوی، اطمینان از شفافیت نظارتی، و نیاز به نیروی کار مؤثر و اجرای زیست‌محیطی، افزایش‌یافته است.

ایالات متحده و اردن دارای یک توافق‌نامه هواپیمایی کشوری «آسمان باز»، یک معاهده سرمایه‌گذاری، یک توافق‌نامه همکاری علمی و تکنولوژی، و دیگر موارد هستند.

چنین توافق‌هایی تلاش‌ها برای کمک به تنوع بخشیدن به اقتصاد اردن را تقویت می‌کند و سبب ارتقای رشد می‌شود.

افزون بر توافق‌نامه تجارت آزاد، ایالات متحده از طریق راه‌های گوناگون پشتیبانی مالی محسوسی را به اردن ارائه می‌کند.

برای مثال، اردن قادر است محصولات تولید شده در این کشور پادشاهی را تحت برنامه مناطق صنعتی واجد شرایط که توسط کنگره ایالات متحده تأسیس شد، بدون مالیات به ایالات متحده صادر کند.

فرجام

برای کشورهای غربی که به دنبال روابط نزدیک با امان هستند، اولویت نخست، بازگرداندن اردن به سطح مقبولی از رفاه اقتصادی است که مانع از طغیان مردم شود. اردن نیز به حمایت چنین کشورهایی نیاز دارد تا بتواند بر محدودیت‌های محیطی و اقتصادی غلبه کند، به‌علاوه در سال‌های اخیر اردن با تنوع بخشیدن به متحدان منطقه‌ای و جهانی خود سعی در ایفای نقشی فعال و سودمند داشته و دارد.