بازگشت عراق به جام‌جهانی بعد از 40 سال پس از عبور از مسیری دشوار

میدل ایست نیوز: طی چهل سال گذشته فوتبالیست‌های عراقی بزرگترین تورنمنت جهان را از حاشیه نظاره کردند.

به گزارش The New Arab به نقل از میرو، در این مدت، 9 دوره جام جهانی برگزار شد. نسل‌های متعددی از بازیکنان آماده عراق، از جمله تیمی که بسیاری آن را بهترین نسل تاریخ فوتبال این کشور به حساب می‌آوردند، یعنی قهرمانان جام ملت‌های آسیا 2007، بدون آنکه فرصت حضور در جام جهانی را پیدا کنند، از این رقابت‌ها بازماندند.

سرانجام، عراق موفق شد جواز حضور در جام جهانی 2026 در امریکا، کانادا و مکزیک را کسب کند، این نشانه پایان غیبتی طولانی بود. غیبتی که به تدریج رنگ و بوی همیشگی به خود گرفته بود.

برای درک اینکه چرا این انتظار تا این اندازه طولانی شد و برای پایان دادن به آن چه چیزی لازم بود، باید داستانی را دنبال کرد که به همان اندازه که به تاریخ یک تیم فوتبال مربوط می‌شود، با تاریخ یک کشور نیز گره خورده است.

بازگشت غیرمنتظره عراق به جام جهانی 1986

تنها حضور پیشین عراق در جام جهانی، در مکزیک 1986، از بسیاری جهات یک استثنا بود که خود بیانگر دشواری مسیر این کشور برای حضور در بزرگ ترین رویداد فوتبال جهان بود.

این تیم در حالی به آن مسابقات راه یافت که کشور درگیر جنگ ایران و عراق بود. این نشان دهنده استقامت و پایداری قابل توجه نسل آن است و هم ابعاد چالش‌هایی را که با آن روبه‌رو بودند را آشکار می‌کند.

فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) تصمیم گرفته بود عراق اجازه برگزاری مسابقات خانگی را نداشته باشد. این امر تیم ملی عراق را در تمام مراحل مقدماتی از امتیاز میزبانی محروم کرد.

احمد عباس، کارشناس فوتبال و عضو پیشین فدراسیون فوتبال عراق در گفت‌وگو با روزنامه The New Arab گفت که در مرحله مقدماتی جام جهانی 1980 عراق شرایط بسیار دشواری را به دلیل جنگ ایران و عراق تجربه می‌کرد. این وضعیت باعث شد تیم ملی، بنا به تصمیم فیفا، تمامی مسابقاتش را خارج از خاک عراق برگزار کند و از حمایت هوادارانش محروم باشد.

آن تیم که تحت هدایت مربیانی از جمله عمو بابا اسطوره فوتبال عراق شکل گرفته بود، با اتکا به کیفیت فنی و انسجام جمعی خود توانست سهمیه جام جهانی را به دست آورد. در مرحله نهایی مسابقات نیز عراق با حریفان قدرتمندی از جمله مکزیک میزبان، پاراگوئه و بلژیک که در پایان رقابت‌ها در جایگاه چهارم جهان قرار گرفت، روبرو شد.

شکر محمود، بازیکن پیشین تیم ملی عراق که گل صعود این تیم برابر سوریه را به ثمر رساند، همچنان بار احساسی آن لحظه را به‌خوبی به یاد دارد. وی در گفت‌وگو با The New Arab گفت که زیباترین لحظه زندگی ورزشی من، لحظه صعود به جام جهانی و حضور در این رقابت‌ها بود.

وی افزود که مسابقات بسیار دشوار بودند، اما تیم با وجود شکست برابر پاراگوئه، بلژیک و مکزیک، عملکردی درخور و قابل احترام از خود نشان داد. با این حال، آنچه بیش از هر چیز در ذهن وی باقی مانده، تصویری ساده اما ماندگار است.

وی گفت که احساس غرور می‌کردیم وقتی پرچم عراق را در کنار پرچم کشورهای حاضر در جام جهانی می‌دیدیم. این لحظاتی هستند که هرگز فراموش نمی‌شوند.

دلایل غیبت طولانی‌مدت عراق در جام جهانی را نمی‌توان از تاریخ معاصر این کشور جدا دانست. احمد عباس با صراحت از واقعیت‌های ساختاری و مشکلاتی سخن گفت که سال‌ها فوتبال عراق را تحت تاثیر قرار دادند.

وی بیان کرد که تیم ملی عراق از سال 1990 تا مرحله مقدماتی جام جهانی 2022 مجبور بود مسابقات خانگی خود را خارج از عراق برگزار کند. این دوره بیش از سه دهه به طول انجامید.

مجموعه‌ای از بحران‌های پیاپی، یکی پس از دیگری، بر فوتبال عراق سایه افکند. جنگ خلیج فارس، تحریم‌های اقتصادی پس از آن و سپس حمله سال 2003، هر کدام لایه‌ای تازه از دشواری و محدودیت را به مشکلات موجود افزودند.

عباس شرایط آن دوران از لحاظ عملیاتی را بسیار سخت توصیف کرد. به گفته وی، در سال‌های تحریم، تیم‌های ملی عراق ناچار بودند ابتدا از طریق مسیر زمینی خود را به اردن برسانند و سپس سفر را به مقصد مسابقات ادامه دهند. این روند طاقت‌فرسا بازیکنان را پیش از آغاز بازی‌ها فرسوده می‌کرد و نشان‌دهنده کشوری بود که عملا از جریان عادی ارتباطات و جابه‌جایی‌های بین‌المللی جدا شده بود.

وی تاکید کرد که مجموع این شرایط تاثیر منفی مستقیمی بر نتایج تیم ملی و شانس صعود آن به جام جهانی گذاشت.

شاکر محمود به مشکل ساختاری دیگری اشاره کرد که به موازات این بحران‌ها، فوتبال عراق را درگیر کرده بود. ضعف مدیریتی و فقدان برنامه‌ریزی راهبردی در فدراسیون فوتبال عراق.

وی گفت که یکی از دلایل ناکامی عراق در صعود به جام جهانی در دوره‌های گذشته، مدیریت‌های پیاپی فدراسیون فوتبال بود که هیچ‌گاه برنامه‌های استراتژیک و بلندمدت تدوین نکردند و بیشتر به راه‌حل‌های موقتی و کوتاه‌مدت متکی بودند.

به گفته وی، آماده‌سازی تیم ملی برای مسابقات و مراحل مقدماتی معمولا با تاخیر آغاز می‌شد در حالی که بسیاری از کشورهای دیگر بر اساس برنامه‌هایی چندساله و از پیش تعیین‌شده عمل می‌کردند.

استعداد حلقه گمشده بازگشت عراق به جام جهانی نبود

آنچه غیبت طولانی عراق در جام جهانی را بیش از پیش چشمگیر می‌کند، این است که عراق هیچگاه از کمبود استعداد و بازیکنان باکیفیت رنج نبرده است. عباس و محمود به دهه‌های 1970 و 1990 و همچنین نسل قهرمان سال 2007 به عنوان دوره‌هایی اشاره می‌کنند که فوتبال عراق در آنها استعدادهای استثنایی فراوانی پرورش داد.

محمود در تاکید بر این موضوع گفت که عراق در دهه‌های 1970 و 1990 و نیز در نسل 2007، که قهرمان جام ملت‌های آسیا شد، بازیکنان برجسته و نسل‌های درخشانی در اختیار داشت اما رویای حضور در جام جهانی همواره دور از دسترس باقی ماند تا اینکه سرانجام با نسل 2026 محقق شد. شکاف میان سطح بالای استعدادها و نتایج کشب شده، بیش از آنکه ناشی از کمبود بازیکن باشد، ریشه در شرایط ساختاری و سیاسی کشور داشت.

تحریم‌ها، جنگ‌ها و اشغالگری‌ها، فروپاشی نهادهای ورزشی و محرومیت طولانی‌مدت از میزبانی مسابقات در خاک عراق، عواملی حاشیه‌ای نبودند بلکه در طول دهه‌های متوالی، بخش اصلی داستان فوتبال عراق را تشکیل می‌دادند.

بازگشت دشوار عراق به جام جهانی

صعود عراق به جام جهانی 2026 از مسیری به دست آمد که به طور غیرمعمول سخت و طاقت فرسا بود. عباس اشاره کرد که این تیم در مجموع 21 مسابقه در مراحل مختلف انتخابی برگزار کرد که از تعداد بازی‌های هر تیم آسیایی دیگر در این رقابت‌ها بیشتر بود.

علی ریاح، مجری و روزنامه‌نگاری که این صعود را از نزدیک پوشش داده است، در این خصوص گفت که مجموع 21 مسابقه در مسیر رسیدن به جام جهانی، رکوردی بی‌سابقه در میان تمامی تیم‌های حاضر در رقابت‌های انتخابی محسوب می‌شود.

این مسیر با لغزش‌هایی همراه بود که در مقاطع مختلف می‌توانست به بهای از دست رفتن رویای صعود تمام شود از جمله تساوی برابر کویت و شکست مقابل فلسطین.

افزایش سهمیه قاره آسیا در جام جهانی به هشت و نیم سهمیه، زمانی که قوانین پیشین می‌توانست شانس عراق را از بین ببرد، امیدهای این تیم را زنده نگه داشت. علی ریاح اذعان کرد که این تغییر ساختاری نقش مهمی در حفظ امکان صعود عراق، به خصوص در مقطع دشوار میانی رقابت‌های انتخابی، ایفا کرده است.

در این میان، انتصاب گراهام آرنولد مربی استرالیایی، نقطه عطفی تعیین‌کننده بود. جلال حسن کاپیتان تیم ملی عراق که قرار است تیمش را در جام جهانی ایالات متحده رهبری کند، این تغییر را تحولی بنیادین توصیف کرده است.

حسن گفت که تغییر کادر فنی و استفاده از مربی استرالیایی، نقش مهمی در ایجاد تحولی اساسی، به ویژه از نظر روحی و روانی، در میان بازیکنان تیم ملی عراق ایفا کرد. این موضوع به وضوح در عملکرد تیم در مسابقاتی که تحت هدایت او برگزار شد، نمایان بود.

حسن معتقد است دشوارترین بخش مسیر صعود، حضور در مرحله پلی‌آف بود که وی از آن با عنوان پلی‌آف‌های طولانی یاد کرد و توضیح داد که عدم صعود مستقیم از مرحله دوم انتخابی، که دو سهمیه مستقیم را به تیم‌های اول و دوم گروه اختصاص می‌داد، ما را مجبور کرد وارد مسیر طولانی پلی‌آف شویم. در این راه لحظات بسیار سختی را پشت سر گذاشتیم و با شکست‌ها و ناکامی‌های متعددی مواجه شدیم، اما در نهایت توانستیم بر همه آن‌ها غلبه کنیم.

عباس در ادامه موفقیت عراق را تنها حاصل عملکرد فنی تیم ندانست و تاکید کرد که حمایت گسترده دولت و تلاش‌های فدراسیون فوتبال عراق نیز نقش مهمی در این دستاورد داشته است.

در جام جهانی 2026 چه چیزی در انتظار عراق است؟

عراق در گروه نهم جام جهانی 2026 قرار گرفته و باید با تیم‌های قدرتمند فرانسه، نروژ و سنگال رقابت کند. جلال حسن درباره آمادگی تیم ملی عراق گفت که ما با آمادگی کامل وارد این چالش می‌شویم. وی با تاکید بر دشواری گروه عراق، آن را یکی از دشوارترین گروه‌های مسابقات توصیف کرد.

وی گفت که اگر بازیکنان همان سطح عملکردی را که در دیدار دوستانه برابر اسپانیا نشان دادند تکرار کنند، حریفی بسیار دشوار برای همه خواهند بود.

بازگشت دوباره عراق به جام جهانی

عراق بازگشت. پرسش دشوارتری که عباس، محمود و علی ریاح هر یک به شکلی متفاوت آن را مطرح می‌کنند این است که آیا فدراسیون فوتبال عراق می‌تواند سرانجام آنچه را که طی دهه‌ها غایب بوده بنا کند یا خیر: زیرساخت‌های پایدار، سیستم‌های موثر پرورش استعدادهای جوان و تداوم راهبردی که بتواند یک صعود تاریخی را به حضوری مستمر در بالاترین سطح فوتبال جهان تبدیل کند.

محمود، بازیکنی که چهل سال پیش با گل خود آغازگر نخستین صعود عراق به جام جهانی شد بر این باور است که این فاصله نه نتیجه کمبود استعداد، بلکه حاصل ضعف در برنامه‌ریزی‌ای بود که رویدادهای تاریخی و شرایط دشوار کشور نیز آن را تشدید کردند.

وی گفت که رویای حضور در جام جهانی برای سال‌های طولانی دور از دسترس باقی ماند، تا اینکه سرانجام با نسل 2026 به واقعیت پیوست.