العبادی: بغداد باید سیاست خارجی مستقلی در پیش بگیرد/ نباید محل درگیری واشنگتن و تهران باشیم

میدل ایست نیوز: حیدر العبادی، نخست‌وزیر اسبق عراق با اشاره به تداوم فعالیت گروه‌های مسلح خارج از چارچوب دولت، تأکید کرد که قانون اساسی این کشور انحصار سلاح و تصمیم‌گیری درباره جنگ و صلح را در اختیار دولت قرار داده است، اما از سال ۲۰۱۸ برخی گروه‌ها با استفاده از قدرت نظامی خود، بر تصمیم‌های سیاسی و روند تشکیل دولت‌ها تأثیر گذاشته‌اند.

وی در گفت‌وگو با شبکه الجزیره، با بیان اینکه از انحصار سلاح در دست دولت حمایت می‌کند، گفت که این مسئله نباید به انحصار سلاح در دست افراد خاص تبدیل شود. به گفته العبادی، حل این موضوع از طریق رویارویی نظامی امکان‌پذیر نیست و به تفاهم، گفت‌وگو و توافق سیاسی نیاز دارد.

رئیس ائتلاف نصر درباره احتمال تحویل سلاح گروه‌های مسلح تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ اظهار کرد که نمی‌توان پیش‌بینی قطعی در این زمینه داشت و تحقق آن به سیاست دولت، توانایی تیم مذاکره‌کننده و تداوم حمایت سیاسی بستگی دارد. انحصار سلاح در دست دولت، پیش از هر چیز مطالبه‌ای عراقی است و ارتباطی با ماندن یا خروج نیروهای آمریکایی ندارد.

انحلال الحشد الشعبی راه‌حل نیست

العبادی درباره عملکرد خود در دوران نخست‌وزیری برای قرار دادن سازمان الحشد الشعبی تحت نظارت دولت گفت که در آن زمان عراق درگیر جنگ با داعش بود و امکان خلع سلاح داوطلبانی که برای مقابله با این گروه بسیج شده بودند، وجود نداشت.

وی افزود که در فوریه ۲۰۱۶ چارچوبی برای سازمان‌دهی الحشد الشعبی تدوین کرد و در پایان همان سال نیز قانونی به تصویب پارلمان رسید که بر اساس آن، این نیرو باید زیر نظر فرمانده کل نیروهای مسلح فعالیت می‌کرد و مأموریتش به مبارزه با تروریسم محدود می‌شد.

به گفته العبادی، این چارچوب بر سه اصل استوار بود: قرارگرفتن الحشد الشعبی تحت فرماندهی کل نیروهای مسلح و نه شخصیت‌های سیاسی، جدایی ساختاری آن از یگان‌های ارتش و محدود بودن مأموریتش به مبارزه با تروریسم، بدون دخالت در امنیت داخلی یا برخورد با تظاهرات.

رئیس ائتلاف نصر تأکید کرد که مشکل اصلی، وجود الحشد الشعبی نیست؛ چراکه داوطلبان با پاسخ به فراخوان مرجعیت دینی نقش مهمی در شکست داعش ایفا کردند، اما برخی یگان‌های این نیرو به‌تدریج تحت نفوذ رهبران سیاسی بانفوذ و دارای برنامه‌های مستقل قرار گرفتند و در نتیجه، مراکز تصمیم‌گیری میان دولت و این گروه‌ها تقسیم شد.

العبادی گفت که راه‌حل، انحلال الحشد الشعبی نیست، بلکه باید تصمیم نهایی در اختیار دولت و فرمانده کل نیروهای مسلح باشد و انگیزه و شور نیروهایی که در پیروزی بر داعش نقش داشتند، اگر در برابر دولت قرار بگیرد، می‌تواند به عاملی مخرب تبدیل شود.

روابط با ایران و امریکا؛ تصمیم نهایی باید در بغداد باشد

نخست‌وزیر پیشین عراق درباره روابط خود با سردار شهید قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه ایران، گفت که در دوران جنگ با داعش بارها با وی در تماس بوده است. به گفته العبادی، ایران از همان ابتدا خطر داعش را برای امنیت خود درک کرده و با اعزام مستشاران و ارائه پشتیبانی لجستیکی به عراق کمک کرده است، اما تصمیم‌گیری‌ها در اختیار دولت عراق باقی ماند.

وی تصریح کرد که اجازه مشارکت هواپیماها و نیروهای ایرانی در عملیات نظامی داخل عراق را نداد تا این کشور به عرصه جنگ‌های نیابتی تبدیل نشود.

العبادی همچنین یادآور شد که ترور قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس در مسیر فرودگاه بغداد در ژانویه ۲۰۲۰ را نقض آشکار حاکمیت عراق و قوانین بین‌المللی دانسته است.

العبادی درباره تحریم‌های امریکا علیه ایران در سال ۲۰۱۸ نیز گفت که با این تحریم‌ها از اساس مخالف بوده، زیرا عراق در دهه ۱۹۹۰ پیامدهای محرومیت و گرسنگی ناشی از تحریم‌ها را تجربه کرده است. با این حال، به‌عنوان نخست‌وزیر نمی‌توانسته اقتصاد و مردم عراق را که تازه از جنگی بزرگ خارج شده بودند، در معرض تحریم‌هایی قرار دهد که این کشور در آن نقشی نداشت.

وی با اشاره به مرز مشترک حدود هزار و ۶۰۰ کیلومتری عراق و ایران، این کشور را یکی از شرکای اصلی بغداد در حوزه گاز، برق و تجارت دانست و گفت که امریکا نیز شریکی مهم برای عراق است و مسئله اصلی روابط با این دو کشور نیست، بلکه زمانی مشکل ایجاد می‌شود که اختلافات واشنگتن و تهران به درگیری در خاک عراق تبدیل شود.

عراق باید پل کاهش تنش باشد، نه سکوی تشدید درگیری

وی با اشاره به تحولات منطقه پس از جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳ نیز گفت که اگر امروز در جایگاه نخست‌وزیر بود، برای جلوگیری از کشیده‌شدن عراق به جنگ، با رهبران گروه‌های مسلح گفت‌وگو می‌کرد و هم‌زمان با ایران، امریکا و کشورهای عربی در ارتباط قرار می‌گرفت.

العبادی تاکید کرد که هرگونه حمله از خاک عراق به کشورهای دیگر، واکنش متقابل را به دنبال خواهد داشت و در نهایت شهروندان عراقی هزینه آن را پرداخت خواهند کرد.

رئیس ائتلاف نصر افزود: در صورت استفاده از خاک عراق برای حمله به کشور دیگر، دولت عراق در برابر جامعه جهانی مسئول خواهد بود؛ زیرا حاکمیت و سرزمین متعلق به این کشور است. با این حال، مسئولیت افراد باید بر اساس شواهد و مدارک تعیین شود، نه صرفاً اتهامات.

نخست‌وزیر پیشین عراق درباره توانایی بغداد برای جلوگیری از استفاده از خاک و حریم هوایی این کشور در درگیری‌های منطقه‌ای گفت: دولت در صورت برخورداری از اراده سیاسی و انحصار سلاح می‌تواند مانع استفاده از خاک عراق شود، اما کنترل حریم هوایی دشوارتر است و توانمندی‌های این کشور در برابر قدرت‌های بزرگ همچنان محدود است.

وی در این زمینه بر ضرورت تقویت توانمندی‌های دفاعی مستقل عراق و استفاده از دیپلماسی برای اعلام بی‌طرفی این کشور در منازعات منطقه‌ای تاکید کرد.

فشارهای امریکا و مخالفت با حضور نیروهای زمینی خارجی

العبادی با اذعان به وجود فشارهای مالی و امنیتی امریکا بر عراق، گفت که این کشور پس از جنگ با داعش به حمایت خارجی نیاز داشت، اما فشار با تسلیم‌شدن تفاوت دارد.

وی اظهار کرد که در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ نگران بود که واشنگتن در مرحله‌ای حساس، پشتیبانی هوایی خود را از عراق قطع کند؛ به همین دلیل روند عملیات آزادسازی مناطق تحت کنترل داعش را تسریع کرد.

العبادی همچنین گفت: زمانی که ترامپ عراق را در فهرست کشورهای مشمول محدودیت سفر قرار داد، مستقیماً با وی تماس گرفتم و اعتراض کردم که فرماندهان عراقی از مشارکت در جنگ علیه دشمنی مشترک در کنار امریکا سخن می‌گویند، اما شهروندان عراق در فهرست کشورهای مشمول این محدودیت قرار گرفته‌اند. ترامپ در نهایت با حذف نام عراق از این فهرست موافقت کرد.

وی افزود که با وجود فشار متحدان خارجی برای اعزام نیروهای زمینی به عراق، با این درخواست مخالفت کرد و اجازه نداد نیروهای خارجی در عملیات زمینی مشارکت کنند.

انتقاد از اقتصاد نفتی و نظام سیاسی عراق

العبادی بحران اقتصادی عراق را ناشی از ضعف الگوی اقتصادی و وابستگی بیش از اندازه به درآمدهای نفتی دانست و گفت که هزینه‌های دولت به سطحی رسیده که تقریباً تمام درآمدهای نفتی را مصرف می‌کند.

وی با اشاره به گسترش استخدام‌های دولتی پس از سال ۲۰۰۳، اظهار کرد که شغل دولتی در بسیاری از موارد به ابزاری برای جلب حمایت انتخاباتی تبدیل شده و دستگاه اداری کشور بدون نیاز واقعی گسترش یافته است.

او راهکار اصلاح اقتصاد عراق را تقویت بخش خصوصی، ساده‌سازی قوانین سرمایه‌گذاری و تأسیس شرکت‌ها، گسترش خدمات الکترونیکی برای مقابله با رشوه و جلوگیری از استخدام‌های غیرضروری در دستگاه دولتی دانست.

العبادی همچنین درباره انتخابات عراق گفت که در ژوئن ۲۰۲۵ تصمیم گرفته است جریان سیاسی تحت رهبری‌اش با نامزدهای مستقل در انتخابات شرکت نکند؛ زیرا به اعتقاد او، پول سیاسی و ضعف نظارت بر خریدوفروش آرا، اعتبار روند انتخاباتی را تضعیف کرده است.

وی افزود که این تصمیم به معنای کناره‌گیری از فعالیت سیاسی نبود و جریان او همچنان در چارچوب ائتلاف نیروهای دولت ملی حضور داشت.

روایت العبادی از ناکامی در تشکیل دولت دوم

نخست‌وزیر پیشین عراق درباره ناکامی در تشکیل دولت دوم خود پس از انتخابات ۲۰۱۸ نیز گفت که برخی رهبران سیاسی و گروه‌های مسلح پس از نخستین نشست پارلمان در سوم سپتامبر همان سال، به‌صورت محرمانه برای برکناری او برنامه‌ریزی کردند.

وی تصریح کرد که در تابستان ۲۰۱۸، قطع آب رود کارون از سوی ایران موجب ورود موج آب شور به مناطق جنوبی عراق و بستری‌شدن هزاران نفر شد. ایران همچنین هزار و ۲۰۰ مگاوات برق صادراتی را که بخش عمده آن به بصره اختصاص داشت، قطع کرد و هم‌زمان گروه‌های مسلح و جریان‌های سیاسی اعتراضات این استان را علیه دولت تشدید کردند.

العبادی گفت که پس از نشست پارلمان، برخی رهبران سیاسی خواستار کناره‌گیری او شدند و وی را به طرفداری از امریکا و عربستان متهم کردند و رسانه‌های وابسته به برخی گروه‌های سیاسی با انتشار اطلاعات نادرست درباره نیروهای امنیتی، به تشدید ناآرامی‌ها کمک کردند.

رئیس ائتلاف نصر با اشاره به آتش‌سوزی کنسولگری ایران در بصره گفت که این حادثه در روز سوم، روند تحولات را ناگهان متوقف کرد و پس از آن، سیاستمداران و رهبران گروه‌های مسلح مواضع خود را تغییر دادند. به گفته العبادی، هدف اصلی این تحولات پایان‌دادن به دوره نخست‌وزیری او بود و این هدف محقق شد.

اختلاف بغداد و اربیل بر سر کرکوک

العبادی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به تحولات پیش از همه‌پرسی استقلال اقلیم کردستان در سال ۲۰۱۷ پرداخت و گفت که پس از آزادسازی الحویجه، بیش از ۱۰۰ هزار نیروی عراقی در غرب کرکوک مستقر شده بودند.

وی گفت که برخی رهبران اقلیم کردستان به دنبال ایجاد درگیری خونین میان نیروهای عراقی و پیشمرگه‌ بودند تا از آن برای تشدید اختلافات میان عرب‌ها و کردها و جلب حمایت از طرح جدایی استفاده کنند.

العبادی گفت که برای جلوگیری از وقوع چنین درگیری‌ای، به نیروهای عراقی دستور داد در نزدیکی مواضع نیروهای کرد حرکت کنند، اما به آنها نزدیک نشوند و در نهایت، کنترل دولت فدرال بر کرکوک بدون درگیری و خونریزی بازگردانده شد.

او با این حال تاکید کرد که بازگشت کنترل امنیتی دولت به کرکوک به معنای حل اختلافات سیاسی و حقوقی میان بغداد و اربیل نیست و وضعیت کرکوک و مناطق مورد مناقشه همچنان باید از طریق سازوکارهای قانون اساسی و گفت‌وگو تعیین تکلیف شود.

العبادی همچنین مسئولیت بخشی از بحران را متوجه دولت‌های مرکزی دانست و گفت که اختلافات مربوط به کرکوک و مناطق مورد مناقشه از زمان تصویب قانون اساسی در سال ۲۰۰۵ حل‌نشده باقی مانده است.

وی هشدار داد که اگر ریشه‌های این اختلافات از طریق گفت‌وگو و قانون اساسی برطرف نشود، احتمال بازگشت تنش‌ها وجود دارد.

تأکید بر ضرورت اصلاح نظام سیاسی و بازسازی اعتماد عمومی

العبادی در بخش پایانی با اشاره به اعتراضات اکتبر ۲۰۱۹ عراق، گفت که جوانان از گروه‌های مختلف اجتماعی برای مطالبه مبارزه با فساد و پایان‌دادن به طایفه‌گرایی به خیابان‌ها آمدند، اما با گلوله جنگی مواجه شدند و صدها نفر کشته و هزاران نفر زخمی شدند.

وی با انتقاد از عملکرد طبقه سیاسی عراق، گفت که این تحولات اعتماد نسل جوان به امکان تغییر از درون نظام سیاسی را تضعیف کرده است.

با این حال، وی ابراز امیدواری کرد که انرژی و مطالبات جوانان به شکل‌گیری یک جریان سیاسی منسجم با برنامه روشن منجر شود.

العبادی همچنین تاکید کرد که اصلاح نظام سیاسی، مبارزه با فساد در سطوح بالای قدرت، تشکیل دولت مبتنی بر شایسته‌سالاری و برگزاری انتخابات سالم، از الزامات بازسازی اعتماد عمومی است.

وی در جمع‌بندی دیدگاه خود، انحصار سلاح در دست دولت، استقلال تصمیم‌گیری در بغداد و ایفای نقش میانجی‌گرانه در اختلافات منطقه‌ای را سه ضرورت اساسی برای جلوگیری از تبدیل عراق به میدان درگیری قدرت‌های خارجی دانست.