یک سالگی انتخابات عراق؛ مروری بر آنچه در این یک سال گذشت

میدل ایست نیوز: مردم عراق سال گذشته در چنین روزی در اولین انتخابات پیش از موعد این کشور که نتیجه تظاهرات اکتبر 2019 بود مشارکت کردند.

نتایج انتخابات عراق موجب پدید آمدن بحرانی سیاسی در عراق شد که نیروهای سیاسی این کشور هنوز نتوانسته‌اند برای آن چاره‌ی بیندیشند و آنان را از تشکیل دولت در این کشور ناتوان کرده است.

کمیساریای عالی مستقل انتخابات که از روز اول اعلام نتایج با انتقادات فراوان مواجه شد، نسبت مشارکت در انتخابات را 43 درصد از میان کسانی اعلام کرد که برای شرکت در انتخابات ثبت نام کرده بودند. بر اساس برآوردها نسبت مشارکت کل افراد واجد شرایط کمتر از 25 درصد بود.

پیروزی صدر

نتایجی که کمیساریای عالی انتخابات پس از افت‌وخیزها و ابهامات بسیار اعلام کرد نشان داد که مقتدی صدر از میان 329 کرسی مجلس عراق، 73 کرسی را به دست آورده است.

ائتلاف تقدم (محمد الحلبوسی) نیز 38 کرسی و ائتلاف دولت قانون نیز 37 کرسی به دست آوردند.

مقتدی صدر در بیانیه خود به این مناسبت، نتایج انتخابات را «پیروزی بر شبه نظامیان» خواند و گفت که زمان انحلال شبه‌نظامیان و انحصار سلاح به دست دولت فرارسیده است.

اعتراض به نتایج

در برابر، برخی نیروهای سیاسی نسبت به نتایج اعتراض و تأکید کردند که در نتایج دستکاری شده است.

ائتلاف فتح (شاخه سیاسی الحشد الشعبی) که در انتخابات گذشته 45 کرسی به دست آورده بود این بار 14 کرسی به دست آورد و اصلی‌ترین معترض انتخابات بود.

وارد عمل شدن چارچوب هماهنگی

چارچوب هماهنگی نیروهای سیاسی شیعه که پیش از انتخابات به منظور هماهنگ‌سازی مواضع احزاب شیعی با حضور همه این احزاب تشکیل شده بود و بعد از انتخابات، جریان صدر از آن جدا شد، عملا به تشکل معترض به نتایج انتخابات تبدیل شد.

این گروه خواستار بازشماری دستی همه آرا شد.

دیدار سران نیروهای سیاسی شیعی

در دسامبر 2021 سران احزاب شیعی تنها جلسه مشترک خود را با حضور مقتدی صدر در منزل هادی العامری برگزار کردند.

در پی این جلسه، مقتدی صدر اعلام کرد که دولت آینده عراق دولت «اکثریت ملی، نه شرقی نه غربی» خواهد بود.

انتخاب رئیس مجلس

در 9 ژانویه 2022 در جلسه‌ای پر تنش با وجود سناریوی پیشین برخی احزاب برای خارج کردن جلسه از حد نصاب، «محمد الحلبوسی» به ریاست مجلس عراق انتخاب شد.

این انتخاب با حمایت حزب دموکرات کردستان و جریان صدر بود که نمایندگانش کفن‌پوش در مجلس حاضر شده بودند.

اعلام ائتلاف «نجات میهن»

در 23 مارس 2022، ائتلاف نجات میهنی (انقاذ وطن) متشکل از جریان صدر و حزب دموکرات کردستان (بارزانی) و ائتلاف السیاده (به ریاست خمیس الخنجر و متشکل از جنبش تقدم (الحلبوسی)  و عزم (الخنجر)) اعلام موجودیت کرد.

این ائتلاف از 180 کرسی در مجلس برخوردار بود.

همزمان با اعلام موجودیت این ائتلاف، مقتدی صدر اعلام کرد که «جعفر صدر»، سفیر عراق در انگلستان، نامزد این ائتلاف برای نخست‌وزیری عراق است.

یک سوم برهم‌زننده نصاب

در برابر این تشکل، نیروهای مخالف شامل چارچوب هماهنگی و حزب اتحادیه میهنی کردستان و چند ائتلاف اهل سنت در کنار نیروهای مستقل که دست کم 15 کرسی در اختیار داشتند، مانع از دستیابی مقتدی صدر به اکثریت مطلق در مجلس شدند.

دو تلاش ائتلاف انقاذ وطن برای تشکیل جلسه انتخاب رئیس جمهور شکست خورد و این جلسات به حد نصاب نرسید.

دادگاه فدرال عراق در 3 فوریه 2022، طی حکمی تأکید کرد که انتخاب رئیس جمهور باید با رأی دو ـ سوم اعضای مجلس و نه صرفا حاضران در جلسه انجام شود. بدین ترتیب رئیس جمهور بایست از 220 رأی برخوردار می‌شد.

این دادگاه در حکم دیگری آبستراکسیون برای جلوگیری از تشکیل جلسات را حق نمایندگان و تشکل‌های سیاسی دانست هرچند به عبارت «یک سوم برهم‌زننده نصاب» در قانون عراق تصریح نشده است.

استعفای جریان صدر

در این میان تلاش‌های مقتدی صدر برای جذب افراد مستقل هم به نتیجه نرسید و در نهایت صدر در اقدام غافلگیرکننده به نمایندگان خود دستور داد که استعفای خود را تقدیم کنند و از مجلس خارج شد و در را به روی هر مذاکره‌ای بست.

این تصمیم صدر آرایش سیاسی مجلس را برهم زد و به جای نمایندگان مستعفی، 73 نماینده جدید که اکثرا عضو چارچوب هماهنگی بودند وارد مجلس شدند و اکثریت را از آن خود کردند.

حوادث منطقه خضراء

در 30 ژوئیه، مقتدی صدر به هواداران خود دستور داد که وارد منطقه خضراء شوند و در داخل مجلس تحصن کنند تا مجلس نتواند جلسات خود را برگزار کند.

بعد از 2 هفته تحصن هواداران صدر و تحت فشار گذاشتن دادگاه فدرال برای صدور حکم انحلال مجلس به علت نقض مواد قانونی مربوط به انتخاب رئیس جمهور و نخست وزیر در جدول زمانی مشخص، چارچوب هماهنگی نیز تظاهراتی برپا کرد و تحصنی موازی در بغداد اجرا شد.

دادگاه فدرال در نهایت تأکید کرد که از اختیارات لازم برای انحلال مجلس برخوردار نیست.

انصراف آیت الله حائری از مرجعیت

در 29 اوت 2022، سیدکاظم حائری با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که به علت کهولت سن توان ادامه مسئولیت مرجعیت را در خود نمی‌بیند و همه وکالت‌ها را سلب کرد.

ساعاتی بعد، مقتدی صدر با انتشار بیانیه‌ای ضمن انتقاد شدید از حائری تأکید کرد که از فعالیت سیاسی کناره‌گیری می‌کند چون دیگر در خود «توان اصلاح انحرافی که نیروهای سیاسی شیعه ایجاد کرده بودند را نمی‌یابد».

این بیانیه شدیداللحن واکنش شدید هواداران صدر را در پی داشت و آنان به منطقه خضراء و ساختمان‌های دولتی حمله کردند و گروه‌های مسلح وابسته به صدر هم وارد عمل شدند.

در روزهای 29-30 اوت گذشته، مناطق اطراف منطقه خضراء شاهد درگیری‌های سختی بود که بعدتر رهبران سیاسی عراق از آن به چیزی در حد جنگ داخلی یاد کردند.

به مدت 18 ساعت هواداران صدر که از منطقه خضراء بیرون انداخته شده بودند به تلاش برای بازگشت ادامه دادند و با نیروهای حافظ امنیت منطقه خضراء درگیر شدند.

تا اینکه مقتدی صدر در یک سخنرانی تلویزیونی از هواداران خود و خشونتی که پیش گرفته بودند به شدت انتقاد کرد و رفتار آنان را مایه سرافکندگی خود خواند و دستور داد که فورا به خانه‌هایشان برگردند.

ابتکار عمل‌ها

نیروهای سیاسی عراق در این مدت 11 ابتکار عمل برای حل بحران در عراق و برطرف کردن اختلافات چارچوب هماهنگی و مقتدی صدر ارائه کردند که هیچ یک از آنها کاری از پیش نبرد.

انتخاب نامزد نخست وزیری

در 25 ژوئیه چارچوب هماهنگی نیروهای سیاسی شیعه رسما «محمد شیاع السودانی» را به عنوان نامزد خود برای نخست‌وزیری معرفی کرد.

در 24 سپتامبر 2022 ائتلافی به نام ائتلاف «مدیریت حکومت» با حضور چارچوب هماهنگی، ائتلاف عز، ائتلاف السیاده، حزب دموکرات، اتحادیه میهنی کردستان، فراکسیون بابلیون اعلام موجودیت کرد.

این ائتلاف پارلمانی هنوز نتوانسته درباره انتخاب رئیس جمهور جدید به نتیجه برسد.

مجلس عراق در این مدت فقط 4 جلسه رسمی برگزار کرده است.

بحران سیاسی کنونی در عراق از پیچیده ترین بحران‌های سیاسی بعد از دوران دیکتاتوری در این کشور است.