ترور قاسم سلیمانی و چشم نگران خاورمیانه به درگیری

نویسندگان: سایمون کِر از دبی، کلوئی کورنیش از بیروت و اندرو انگلند از لندن

میدل ایست نیوز: پس از ترور سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروهای قدس سپاه پاسدارن ایران، نگرانی ها درباره آغاز درگیری گسترده تر در منطقه به شدت افزایش یافته است. خاورمیانه خود را برای پیامدهای ترور سردار سلیمانی، فرمانده ناظر بر استراتژی منطقه ای جمهوری اسلامی در طی سال های گذشته، حاضر می کند.

فرماندهان گروه های شبه نظامی عراقی نیروهای خود را در حالت آماده باش نگه داشته اند چرا که از مدت ها پیش، عراق یکی از نقاط احتمالی درگیری به شمار می رفته است. بزرگ ترین نگرانی مقامات بغداد و ابوظبی در چند ماه گذشته این بوده که تشدید تنش ها بین ایالات متحده و ایران، منطقه را به سمت یک درگیری گسترده پیش ببرد. در حمله هوایی آمریكا كه در فرودگاه بغداد علیه سردار سلیمانی، ابومهدی المهندس، جانشین فرمانده یگان های بسیج مردمی عراق (حشدالشعبی) که متحد ایران به شمار می روند، نیز کشته شد. سه روز پیش از این حمله، نیروهای حشدالشعبی به سفارت ایالات متحده در بغداد حمله كرده بودند و دولت دونالد ترامپ ایران را عامل این حمله خوانده بود.

رهبران عراقی بلافاصله ترور مهندس و سلیمانی را محکوم کردند. عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق، گفت که حملات هوایی آمریکا ناقض شرایط حضور نیروهای آمریکایی در عراق بوده است؛ او در ادامه ترور این دو فرد را «تجاوز علیه عراق» توصیف کرد. قیس خزعلی، یکی از فرماندهان نیروهای شبه نظامی عراقی و یکی از متحدان نزدیک به ایران، به نیروهای خود دستور داده در حالت آماده باش باشند. تلویزیون عراق به نقل از خزعلی گفت: «خون بهای فرمانده شهید ابو مهدی المهندس پایان کامل حضور نظامیان آمریکایی در عراق است.» مقتدی صدر، روحانی برجسته عراقی که پیشتر از ایفای نقش برخی گروه های شبه نظامی عراق در سیاست این کشور انتقاد کرده بود، از ارتش مهدی خود که در دهه 2000 در برابر سربازان آمریکایی در عراق جنگید  خواست که بار دیگر برای «محافظت» از عراق به پا خیزند.

با افزایش نگرانی ها درباره اقدامات تلافی جویانه از جمله آدم ربایی و حمله به منافع آمریكایی و سایر خارجی ها، سفارت آمریكا در بغداد به شهروندان خود توصیه كرده هر چه سریع تر عراق را ترك كنند. در حال حاضر ایالات متحده حدود 5هزار سرباز در عراق دارد و شرکت های نفتی غربی از جمله اکسون موبیل، بریتیش پترولیوم و توتال مشغول عملیات در عراق هستند.

توبی داج، کارشناس خاورمیانه در دانشکده علوم اقتصادی لندن، گفت: «هیچ کسی در دولت ترامپ تصور درست و شفافی از عواقب این اقدام ندارد؛ از این رو، تلاش برای کاهش مخاطرات عملا غیرممکن است. اقدامات تلافی جویانه در وهله اول احتمالا بر عراق متمرکز خواهد بود.»

حسین حاجی، تحلیلگر ایرانی، گفت که اولین قدم را در خونخواهی، شبه نظامیان عراقی برخواهند داشت: «ایران صبر استراتژیک پیشه خواهد کرد و با دقت درباره زمان و مکان خونخواهی خود تصمیم می گیرد. ترامپ با ترور نمی تواند به صلح دست یابد.»

به گفته یک مشاور امنیتی، شركت های خارجی فعال در عراق پیشتر هم مسافرت به این كشور را محدود كرده بودند و آمادگی تخلیه كارمندان خارجی را داشتند.

حمله هفته گذشته به سفارت ایالات متحده در بغداد پس از حمله نیروهای آمریکایی به مواضع کتائب حزب الله، گروه شبه نظامی متحد ایران که مهندس بنیانگذار آن بود، صورت گرفت. این حمله به کشته شدن 25 نیروی کتائب حزب الله منجر شد و واشنگتن آن را واکنشی به موشک های شلیک شده به پایگاه عراقی میزبان سربازان آمریکایی توصیف کرد که در آن یک پیمانکار غیرنظامی آمریکایی کشته شده بود. به گفته مقامات آمریکا، این یازدهمین حمله در خاک عراق در دو ماه گذشته و تنها حمله ای بوده که به تلفات آمریکایی انجامیده است. پس از آنکه سفارت آمریکا در بغداد مورد حمله قرار گرفت، دولت ترامپ بلافاصله از اعزام 750 نیروی مازاد به منطقه خبر داد.

تعداد گروه های شبه نظامی شیعه متحد ایران که نفوذ گسترده ای در دستگاه های امنیتی و دولت عراق دارند، زیاد است. جمهوری اسلامی از گروه های بسیاری در سراسر منطقه از حزب الله لبنان گرفته تا گروه هایی در سوریه، عراق، یمن و فلسطین، حمایت می كند و این مساله را بخشی از استراتژی نفوذ و امنیت ملی و نفوذ خود می داند.

تهران پیشتر به متحدان واشنگتن در منطقه هشدار داده بود که در صورت مواجهه با هر گونه حمله ای از سوی دولت ترامپ، آنها را هدف خواهد گرفت. سید حسن نصرالله، رهبر حزب الله لبنان، به خونخواهی سلیمانی تا پای مرگ وده داده و گفته: «برای ادامه مسیر سردار سلیمانی، پرچم ها را در همه میدان های جنگ به اهتزار در خواهیم آورد.»

متحدان ایالات متحده در حاشیه خیلج فارس و به ویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی که از مدت ها پیش مخالف نقش آفرینی های سردار سلیمانی در منطقه بودند، ترور او را ضربه ای مهلک به نفوذ منطقه ای ایران خواندند. اما آنها در عین حال، نگران چگونگی واکنش ایران هستند. واکنش و ریاض در ماه سپتامبر تهران را در حملات موشکی و هواپیماهای بدون سرنشین به تاسیسات نفتی سعودی مقصر دانسته بودند. یک مقام پیشین منطقه خلیج فارس گفت: «کشورهای حاشیه خلیج فارس احتمالا اندکی آسوده خاطر شده اند و اگرچه می خواهند که ایران تنها در داخل مرزهای خود فعالیت داشته باشد، از ترس تشدید تنش ها در واکنش رسمی خود جانب احتیاط را رعایت خواهند کرد.»

در پی افزایش تنش ها در منطقه خلیج فارس و دریای عمان در تابستان، امارات متحده عربی در صدد کاهش تنش ها با ایران برآمده بود و اگرچه این کشور از کمپین اعمال فشار حداکثری ترامپ حمایت می کرد، اما در عین حال به لزوم پیشبرد مسیر سیاسی برای جلوگیری از درگیری گسترده سخن می گفت. انور گرگاش، وزیر امارات متحده عربی در امور خارجه، روز جمعه در توئیتی نوشت: «برای تعاملی منطقی، رویکردی آرام و غیراحساسی لازم است.»

در همین حال، خبرهایی نیز درباره تلاش های ریاض برای کاهش تنش ها با تهران منتشر شده است. عربستان با حوثی های یمن که متحد ایران به شمار می روند مذاکراتی داشته و گفته می شود ریاض به دنبال راه های ارتباطی پشتی برای مذاکره با تهران بوده است.

سیاستمداران اسرائیلی که از مدت ها پیش خواستار اقدام شدید آمریکا علیه ایران بودند، از تصمیم ترامپ حمایت کرده اند. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، ظاهرا برای پیگیری تحولات سفر خود به یونان را کوتاه کرده است. با این حال، نگرانی از اقدامات تلافی جویانه ایران یا متحدان منطقه ای آن سبب شده که اسرائیل در وضعیت آماده باش قرار بگیرد.