فرصت محدود ایران برای توافق و کاهش تحریم‌ها

میدل ایست نیوز: عبدالله گل، رئیس‌جمهور پیشین ترکیه، در مقاله‌ای در وب‌سایت «project-syndicate» نوشت که حمله یک‌جانبه امریکا و اسرائیل به ایران، خاورمیانه را با بی‌ثباتی گسترده روبه‌رو کرده و پیامدهای آن از مرزهای این کشور فراتر رفته است.

وی در ابتدای مقاله خود با اشاره به حملات ۲۸ فوریه به ایران و شهید شدن آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، به افزایش تلفات غیرنظامیان پرداخت و نوشت که در میان قربانیان، ۱۵۰ غیرنظامی، عمدتا کودک، نیز بودند که بر اثر اصابت موشک‌های امریکایی به یک مدرسه ابتدایی جان باختند. به نوشته گل، ایران نیز در واکنش، اسرائیل و پایگاه‌های امریکا در منطقه را هدف قرار داد و عبورومرور دریایی از تنگه هرمز را محدود کرد.

رئیس‌جمهور پیشین ترکیه تأکید کرد که حمله یک‌جانبه به ایران فاقد مشروعیت بین‌المللی بود و به بی‌ثباتی کل خاورمیانه انجامید. به گفته وی، کشورهای عربی به دلیل میزبانی از پایگاه‌های امریکایی در معرض حملات تلافی‌جویانه ایران قرار گرفتند و افزایش شدید قیمت انرژی نیز هزینه‌های اقتصادی سنگینی را به کشورهای جهان تحمیل کرد. وی همچنین از آسیب دیدن اعتبار کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه در زمینه امنیت و ایمنی، سخن گفت.

گل با اشاره به گزارش روز هفتم آوریل روزنامه «نیویورک‌تایمز» درباره چگونگی متقاعد کردن دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، از سوی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، برای حمله به ایران، نوشت که این تصمیم از دو منظر قابل بررسی است.

به اعتقاد وی، نخستین نکته، سهولت کشیده شدن امریکا به جنگ است؛ موضوعی که به گفته او، ضرورت وجود سازوکارهای بسیار مستحکم تصمیم‌گیری در یک قدرت بزرگ هسته‌ای را در مسائل مربوط به جنگ و صلح برجسته می‌کند.

گل در ادامه نوشت که پیروزی امریکا در ونزوئلا احتمالاً اعتمادبه‌نفس بیش از حدی در دولت ترامپ ایجاد کرد و این تصور را به وجود آورد که استفاده از قدرت نظامی همواره به پیروزی منجر می‌شود. با این حال، به گفته وی، شرایط ایران بسیار پیچیده‌تر از آن چیزی بود که واشنگتن تصور می‌کرد و زمانی که آمریکایی‌ها دریافتند شباهت اصلی ایران و ونزوئلا به برخورداری هر دو کشور از ذخایر نفتی محدود می‌شود، دیگر برای تغییر مسیر دیر شده بود.

وی افزود که تصور درگیر شدن امریکا در جنگی با ایران، به تصویر این کشور آسیب جدی وارد کرد و ایران را نیز در کنار چین و روسیه، در زمره قدرت‌هایی قرار داد که در برابر واشنگتن ایستاده‌اند.

آسیب به اعتبار امنیتی امریکا در کشورهای عضو شورای همکاری

رئیس‌جمهور پیشین ترکیه در بخش دیگری از مقاله خود نوشت که کشورهای عضو شورای همکاری نیز از تحولات ناشی از اقدامات امریکا آسیب دیده‌اند. به گفته وی، اعتماد این کشورها به واشنگتن پیش‌تر و در سال ۲۰۱۹، پس از حمله به تأسیسات نفتی عربستان و ناکامی امریکا در عمل به تعهدات خود به‌عنوان تضمین‌کننده امنیت، خدشه‌دار شده بود.

گل افزود که اکنون دارایی‌ها و تأسیسات امریکایی مستقر در کشورهای عضو شورای همکاری، به‌جای آنکه منبع امنیت باشند، به عاملی تهدیدآمیز تبدیل شده‌اند. از این رو، آمریکا دیگر به‌عنوان شریکی امنیتی و قابل اتکا تلقی نمی‌شود.

وی پیش‌بینی کرد که کشورهای عضو شورای همکاری در پی تنوع‌بخشی به شراکت‌های خود، نه‌تنها در حوزه دفاعی، بلکه در زمینه‌هایی مانند تجارت نیز برآیند؛ روندی که می‌تواند به کاهش بیشتر نفوذ آمریکا در منطقه منجر شود. به نوشته وی، چین احتمالاً بزرگ‌ترین بهره‌بردار از این تحول خواهد بود، به‌ویژه با توجه به نقش این کشور در تسهیل نزدیکی ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳.

ضرورت پرهیز ایران از اشتباه گرفتن دستاوردهای کوتاه‌مدت با پیروزی پایدار

گل با اشاره به خسارت‌های واردشده به ایران نوشت که این کشور توانایی خود را برای پاسخ‌گویی و مقاومت در برابر حملات آمریکا و اسرائیل نشان داده است. به گفته وی، برخلاف پیش‌بینی بسیاری از ناظران غربی، نه ناآرامی داخلی گسترده‌ای رخ داد و نه تغییر نظام محقق شد؛ بلکه ایران در برابر حملات خارجی از خود دفاع کرد و مردم این کشور در مواجهه با تجاوز خارجی متحد شدند.

با این حال، وی تأکید کرد که ایران باید با احتیاط رفتار کند و دستاوردهای کوتاه‌مدت را با پیروزی‌های بلندمدت اشتباه نگیرد. به اعتقاد گل، سرمستی ناشی از ایستادگی در برابر دشمنان قدرتمندتر ممکن است رهبران ایران را به اتخاذ مواضعی بیش از حد سخت‌گیرانه سوق دهد؛ رویکردی که نتیجه‌ای معکوس خواهد داشت.

وی دو موضوع را نیازمند بررسی عمیق‌تر دانست: نخست، نظام سیاسی داخلی ایران و وضعیت معیشتی شهروندان؛ و دوم، ساختار گسترده‌تر منطقه‌ای که ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای همکاری و تأمین منافع متقابل دارد.

گل نوشت که حتی اگر ایران بتواند جنگ را برای مدت طولانی‌تری ادامه دهد، رهبران این کشور باید هزینه‌های تداوم درگیری را در نظر بگیرند؛ زیرا مسئولیت اصلی هر دولتی، تضمین رفاه مردم است. به گفته وی، با توجه به خسارت‌های سنگین واردشده به کشور و شهروندان، اولویت اصلی تهران باید کاهش تحریم‌ها و بهبود شرایط زندگی مردم باشد.

وی همچنین اشاره کرد که نفوذ راهبردی ایران بر تنگه هرمز دائمی نیست و مسیرهای جایگزین برای انتقال انرژی در دست توسعه قرار دارند.

عادی‌سازی روابط تهران و ریاض؛ گامی برای ایجاد توازن جدید منطقه‌ای

رئیس‌جمهور پیشین ترکیه در ادامه بر ضرورت بازنگری ایران در روابط خود با کشورهای عضو شورای همکاری تأکید کرد و نوشت که اسرائیل مدت‌هاست تلاش می‌کند عربستان را به همراهی با آمریکا در رویارویی با ایران ترغیب کند، اما ریاض با درایت از چنین اقدامی خودداری کرده است.

به گفته گل، رهبران ایران باید اهمیت این موضع عربستان را درک کنند. وی همچنین افزود که اتکای ایران به متحدان و بازیگران منطقه‌ای، نتایج مثبتی برای تهران به همراه نداشته و در مقابل، کشورهای عربی را به سمت رقبای ایران سوق داده است.

وی هشدار داد که در شرایطی که کشورهای خلیج فارس در حال بازنگری در میزان اتکای خود به امریکا هستند، ادامه اقدامات خصمانه علیه این کشورها تنها دستاوردهای راهبردی ایران را به خطر می‌اندازد و ممکن است کشورهای عربی را به ترتیبات پیشین بازگرداند.

گل تأکید کرد که برای شکل‌گیری توازن جدید در منطقه، ایران و عربستان باید روابط خود را عادی‌سازی کنند. به اعتقاد وی، همین اقدام به‌تنهایی پیشرفتی مهم خواهد بود؛ زیرا به دو کشور امکان می‌دهد از نگاه کردن به یکدیگر به‌عنوان تهدیدی دائمی دست بردارند.

وی همچنین عادی‌سازی روابط میان کشورهای اسلامی منطقه را عاملی برای پیشرفت در مسئله فلسطین دانست و از ایران خواست کارنامه خود در این زمینه را بررسی کند. گل این پرسش را مطرح کرد که آیا تهران می‌تواند با اطمینان بگوید رویکردش در قبال فلسطین به نتایج مثبتی منجر شده است؟ وی در ادامه مدعی شد که مواضع و ادبیات ایران، به‌جای حل مسئله، به اسرائیل بهانه داده است تا با اتکا به کمک‌های نظامی نامحدود آمریکا، اقدامات خود را پیش ببرد.

فرصت محدود برای توافق و کاهش تحریم‌ها

گل در پایان نوشت که ایران باید از اتخاذ مواضع حداکثری پرهیز کند؛ زیرا می‌تواند بدون تسلیم شدن، برای کاهش تحریم‌ها، پایان دادن به محاصره و بازگشت به جامعه بین‌المللی گام بردارد.

وی هشدار داد که فرصت دستیابی به توافق در حال محدود شدن است. به گفته او، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر، فوریت دستیابی به توافق برای دولت ترامپ کاهش خواهد یافت و این دولت ممکن است در واکنش به شکست احتمالی جمهوری‌خواهان در انتخابات، به‌دنبال اقدامات تلافی‌جویانه باشد.

رئیس‌جمهور پیشین ترکیه تأکید کرد که همان‌طور که ایران باید پیش از تضعیف موقعیت مذاکره خود سریع‌تر اقدام کند، طرف‌های دیگر نیز باید نگرانی‌ها و برداشت‌های امنیتی تهران را در نظر بگیرند. وی در پایان نوشت که دهه‌ها خصومت با ایران، تنها به سخت‌تر شدن مواضع این کشور انجامیده است و چالش اصلی همه طرف‌ها، ایجاد توازن میان نگرانی‌های نظام ایران و حق مردم ایران برای زندگی در امنیت، رفاه و صلح است.