چرا بازداشت شدگان داعشی سوری به عراق منتقل شدند؟
خودداری دمشق از تحویل گرفتن عناصر داعشی دارای تابعیت سوری، چالشهای حقوقی و امنیتی ایجاد کرده است؛ در همین راستا، واشنگتن به دلیل نگرانی از تدابیر امنیتی سوریه، این افراد را به زندانهای امنتر در عراق منتقل کرده است.
میدل ایست نیوز: هزاران نفر از بازداشت شدگان سازمان داعش دارای تابعیت سوری، توسط ائتلاف بینالمللی مبارزه با تروریسم به مراکز بازداشت در عراق منتقل شدند اقدامی که در هالهای از ابهام قرار دارد و شاید نشان دهنده بیاعتمادی به آمادگی ساختار امنیتی جدید سوریه برای تحویل گرفتن این پرونده باشد.
به گزارش العربی الجدید، فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) روز جمعه گذشته در بیانیهای اعلام کرد آخرین گروه از بازداشت شدگان داعش در اقدامی که به تضمین ایمن ماندن بازداشت شدگان در مراکز نگهداری کمک خواهد کرد، (به عراق) منتقل شدند. سنتکام همچنین اشاره کرد که روند انتقال از شمال شرق سوریه از ۲۱ ژانویه گذشته آغاز شده است و و بیش از ۵ هزار و ۷۰۰ نفر از بازداشت شدگان از مراکز نگهداری در سوریه به بازداشتگاههای عراق منتقل شدند.
از سوی دیگر، احمد لعیبی سخنگوی وزارت دادگستری عراق، در بیانیهای اعلام کرد که در میان افراد منتقل شده به عراق، بیش از ۲۷۰ عراقی، بیش از ۳ هزار تبعه سوری و باقی افراد از دیگر ملیتها هستند.
نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) در طول دوره گذشته مسئولیت استحکام بخشیدن و حفاظت از مراکز بازداشت و زندانهایی که این افراد در آن نگهداری میشدند، را بر عهده داشت. اما عقبنشینی این نیروها در ماه گذشته به استان الحسکه در شمال شرق سوریه، ائتلاف بینالمللی را به این امر واداشت تا بازداشت شدگان را به مراکز نگهداری با تدابیر امنیتی شدیدتر در خاک عراق منتقل کند.
با این وجود، همچنان در بسیاری از ابعاد مختلف این پرونده پیچیده امنیتی ابهاماتی وجود دارد چراکه که سرنوشت افرادی که با عنوان «اشبال الخلافه» (بچه شیرهای خلافت) شناخته و در زندان الصناعه در الحسکه نگهداری میشدند، هنوز روشن نشده است. همچنین اطلاعات کافی درباره ماهیت بازداشتشدگان، جایگاه پیشین آنان در داعش و نوع محاکمههایی که قرار است در برابر دستگاه قضایی عراق با آن روبهرو شوند، در دست نیست.
اطلاعات موجود حاکی از آن است که در میان بازداشت شدگان داعشی شماری از سرکردگان رده دوم و سوم حضور دارند چرا که اغلب سرکردگان رده اول داعش چه در عراق و چه در سوریه طی سالهای گذشته کشته شدند و به هلاکت رسیدند.
امریکا از کشورها خواسته بود که اتباع خود را که در میان جنگجویان داعشی حضور دارند، تحویل بگیرند با این حال، خودداری دمشق از تحویل گرفتن بازداشت شدگانی که دارای تابعیت سوری هستند سؤالات حقوقی و امنیتی را به وجود آورده است. به نظر میرسد که واشنگتن به تدابیر امنیتی اتخاذ شونده توسط دمشق در آینده در صورت تحویل گرفتن پرونده سوریهای وابسته به این سازمان که همچنان در سوریه فعال است و عملیاتهای نفوذی انجام داده است اعتماد ندارد. از جمله برجستهترین این عملیاتها میتوان به حمله در تدمر در نیمه دسامبر گذشته اشاره کرد که طی این حمله دو نظامی امریکایی و یک مترجم غیرنظامی این کشور غربی کشته و چند نفر دیگر نیز مجروح شدند.
ائتلاف تصمیم گرفت عناصر داعش را به عراق منتقل کند
نوار شعبان پژوهشگر مسائل امنیتی و نظامی در مرکز عربی مطالعات سوریه معاصر در گفتوگو با العربی الجدید بیان کرد که سوریه بخشی از ائتلاف بینالمللی علیه تروریسم است که تصمیم گرفت بازداشت شدگان داعشی را به عراق منتقل کند.
شعبان در ادامه اظهار داشت که اگر به مدیریت جدید سوریه اعتمادی وجود نداشت، عضوی از این ائتلاف بینالمللی نمیشد. وی اشاره کرد که بر این باور است ائتلاف نگرانیهایی نسبت به ماهیت منطقهای که عناصر داعش در آن زندانی بودند یعنی شمال شرق سوریه دارد چراکه ممکن است بار دیگر در آن منطقه درگیریها آغاز شود و این امر پیامدهای منفی بر وضعیت زندانها بگذارد. ائتلاف نمیخواست ریسک کند، بنابراین بازداشت شدگان به زندانهایی باثباتتر در عراق منتقل شدند.
بازداشت شدگان داعشی در چندین زندان نگهداری میشدند که برخی از آنها بهشدت مستحکم بودند به خصوص در منطقه الشدادی در حومه جنوبی الحسکه، که توسط قسد اداره میشد. قسد همواره از این پرونده برای کسب حمایت و امتیازات سیاسی و نظامی ائتلاف بینالمللی استفاده کرده است.
این پرونده برای نیروهای دموکراتیک سوریه به عنوان یک اهرم برای چانهزنی و ابزار فشار عمل میکرد. آنها از حفاظت از زندانها دست کشیدند در نتیجه ائتلاف بینالمللی فورا این مسئولیت را بر عهده گرفت به خصوص آن که ارتش سوریه هنوز در سراسر شمال شرق سوریه مستقر نشده بود.
عدم آمادگی دولت سوریه برای تحویل گرفتن این پرونده
وائل علوان پژوهشگر در مرکز مطالعات «جسور»، در گفتوگو با العربی الجدید بیان کرد فورا درباره سرنوشت بازداشت شدگان داعش و زندانهای محل نگهداری آنها میان قانون گذاران امریکایی بحثها و تبادل نظرهایی صورت گرفت.
علوان توضیح داد که در واشنگتن یک دیدگاه وجود داشت مبنی بر اینکه دولت سوریه برای تحویل گرفتن این پرونده آماده نیست حتی برخی پا را فراتر گذاشتند و گفتند که نمیتوان در این پرونده به این دولت اعتماد کرد. پس بنابراین برای مهار و مدیریت اوضاع آنها به عراق منتقل شدند.
وی با بیان اینکه تمامی بازداشت شدگان مرتبط با این سازمان چه از سرکردگان و چه از دیگر عناصر به عراق منتقل شدند اشاره کرد که واشنگتن در آغاز سرکردگان داعش را بدون توجه به تابعیتشان به عراق منتقل کرد.
وی در ادامه به یک مشکل دیگر اشاره کرد و توضیح داد که آن اردوگاههایی است که خانوادههای بازداشت شدگان داعشی را در خود جای دادند.
بنا بر گفته این پژوهشگر قسد در رسیدگی به این اردوگاهها کوتاهی میکرد و پس از مواردی از فرار داعشیها نیاز فوری به تلاشهای منطقهای و بینالمللی برای کنترل این پرونده وجود داشته است.
از طرفی دیگر محمد صبرا، کارشناس مسائل حقوقی، در گفتوگو با العربی الجدید بررسی موضوع انتقال عناصر داعش تنها از منظر حقوقی را ناکافی دانست.
وی در ادامه گفت که منطقه الجزیره سوریه خارج از کنترل دولت و خارج از حوزه صلاحیت قانونی آن بوده است.
صبرا توضیح داد که حضور امریکا نیز خود بر ملاحظات سیاسی مبتنی بود نه حقوقی. در نتیجه سخن گفتن از تحویل بازداشت شدگان داعش به دولت عراق و نه به دولت سوریه بر اساس توافقنامههای امضا شده میان دولتهای بغداد و واشنگتن، در چارچوب ائتلاف بینالمللی مبارزه با داعش مطرح شده است.
در همین ارتباط فضل عبدالغنی مدیر شبکه حقوق بشر سوریه، در گفتوگو با العربی الجدید اظهار داشت که انگیزه انتقال بازداشت شدگان داعشی از سوریه به عراق سیستم زندانهای با ثباتتر در عراق است.
وی همچنین اشاره کرد که بر این باور است ائتلاف بینالمللی با این اقدام، باری را از دوش دولت سوریه که همچنان در مرحله ساختن دستگاه امنیتی خود قرار دارد، برداشته است.
