کنترل درآمدهای نفتی عراق؛ اهرم نفوذ امریکا بر اقتصاد و سیاست بغداد

میدل ایست نیوز: امریکا از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳، عملاً بر درآمدهای دلاری نفتی عراق کنترل دارد که این امر به واشنگتن برای مداخله در امور بغداد نفوذی استثنایی می‌دهد و در توازن‌های منطقه‌ای، به خصوص در ارتباط با ایران، تاثیر می‌گذارد.

امریکا چگونه در حال حاضر بر درآمدهای نفتی عراق کنترل دارد؟

رویترز نوشت: کنترل امریکا بر درآمدهای نفتی عراق به طور کلی از طریق مدیریت این درآمدها از طریق بانک فدرال رزرو نیویورک انجام می‌شود. پس از حمله به عراق در سال ۲۰۰۳، دولت موقت ائتلاف به رهبری امریکا صندوق توسعه عراق را که مقر آن در بانک فدرال رزرو نیویورک بود، راه‌اندازی کرد.

هدف از راه‌اندازی و تشکیل این صندوق، تجمیع درآمدهای نفتی عراق و استفاده از آن در امور بازسازی و توسعه کشور و حفاظت از این درآمدها در برابر دعاوی حقوقی و مطالبات مربوط به دوران ریاست جمهوری صدام حسین بود.

جورج بوش پدر، رئیس جمهور وقت امریکا یک فرمان اجرایی که توسط تمامی روسای جمهور بعدی تمدید شد را به امضا رساند که این سیستم را پایه گذاری کرد. در نهایت صندوق توسعه عراق به حساب وابسته به بانک مرکزی عراق در بانک فدرال رزرو نیویورک تبدیل شده و تا به امروز ادامه یافته است.

واشنگتن چه نفوذی بر عراق دارد؟

نفت مهم‌ترین منبع درآمد عراق به شمار می‌رود و تامین کننده حدود ۹۰ درصد از بودجه دولت این کشور محسوب می‌شود که این مسأله به امریکا اهرم نفوذ قابل‌توجهی بر ثبات اقتصادی و سیاسی عراق اعطا می‌کند. در سال ۲۰۲۰ زمانی که دولت عراق از نیروهای امریکایی خواست تا از کشور خارج شوند، واشنگتن بغداد را تهدید کرد که دسترسی عراق به درآمدهای نفتی خود که در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود را محدود خواهد کرد.

با وجود آنکه دولت عراق از سال‌های ابتدایی اشغال امریکا تاکنون توانسته است کنترل بیشتری بر امور مالی خود به دست آورد، تداوم این نوع رابطه میان دو کشور نشان‌دهنده تداوم نفوذ امریکا بر عرصه اقتصادی عراق است آن هم در زمانی که این کشور عربی در تلاش است حاکمیت و استقلال خود را تثبیت کند.

در این خصوص در روز ۲۳ ژانویه جاری روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی فاش کرد که امریکا با استفاده از اهرم‌های سنگین اقتصادی، سیاستمداران ارشد عراقی را تحت فشار قرار داده است تا دولتی فاقد نمایندگان گروه‌های مسلح تحت حمایت ایران تشکیل دهند.

سه منبع آگاه تأیید کردند تهدیدات امریکا شامل اقدامات اقتصادی از جمله کاهش ارسال محموله‌های نقدی دلار است که از درآمدهای نفتی عراق در فدرال رزرو تأمین می‌شود در حالی که یکی از منابع، چنین اقدامی را «گزینه هسته‌ای» توصیف کرده است که می‌تواند منجر به فروپاشی ثبات اقتصادی عراق شود.

برای چه این سازوکار طولانی شده است؟

مقامات دولتی عراق که به شرط اعلام نشدن هویت خود با خبرگزاری رویترز گفت‌وگو کردند اظهار داشتند که این امر به تثبیت ثبات مالی عراق و حفاظت از منابع مالی عمومی کشور کمک کرده است. این مقامات دولتی توضیح دادند که این سازوکار اعتماد بین‌المللی به چگونگی مدیریت درآمدهای نفتی را ایجاد می‌کند، و موجب تسهیل دسترسی روان به دلار که برای تجارت و واردات ضروری است، می‌شود و از درآمدها مقابل مطالبات خارجی و شوک‌های مالی، از جمله مطالبات طلبکاران و دعاوی حقوقی، محافظت می‌کند.

این امر همچنین از ثبات نرخ ارز حمایت می‌کند و موجب افزایش اعتماد به اقتصاد عراق می‌شود و هم زمان به تقویت نهادهای مالی داخلی و حاکمیت اقتصادی کشور کمک می‌کند. علاوه بر این، این امر برای دولت این امکان را فراهم می‌سازد تا با برخی طرف‌ها، از جمله گروه‌های همسو با ایران که در پی کاهش محدودیت‌ها بر دسترسی به دلار هستند، مقابله کند. امریکا در سال گذشته تحریم‌هایی را علیه بانک‌ها و افراد عراقی اعمال کرد که آنان را به پولشویی به نفع ایران متهم کرده بود.

در ۱۷ فوریه سال گذشته یک منبع مسئول در بانک مرکزی عراق گفت که این کشور درخواستی رسمی از سوری وزارت خزانه داری امریکا برای تحریم ۵ بانک و سه شرکت پرداخت الکترونیک به دلیل همکاری با ایران و لبنان دریافت کرده است.

این نظام چگونه بر عراق تاثیر گذاشته است؟

محدودیت‌های سخت بر تامین دلار برای عراق باعث شکل‌گیری یک بازار موازی و غیررسمی شده و به ایجاد اختلاف قیمتی میان نرخ رسمی ارز که از سوی بانک مرکزی تعیین می‌شود و نرخ بازار سیاه انجامیده است. این اختلاف قیمت اساساً نشان دهنده یک نرخ ریسک اضافی برای انجام مبادلات خارج از نظام رسمی است.

از زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت امریکا، دومین دوره ریاست جمهوری خود را آغاز کرد، سیاست اعمال فشار حداکثری علیه ایران را نیز آغاز کرده و عراق اغلب خود را در معرض تبعات این سیاست می‌بیند چرا که تهران عراق را به عنوان شریان حیاتی اقتصاد خود می‌داند.

وضعیت حال حاضر مدیریت درآمدهای نفتی در عراق به چه صورت است؟

در حال حاضر، همچنان درآمدهای نفتی عراق تحت نظارت بانک فدرال رزرو نیویورک قرار دارد. بانک مرکزی عراق طی سال‌های گذشته از مزایدات دلار، که به طور رسمی به آن مزایده ارز خارجی گفته می‌شود، به عنوان سازوکار اصلی برای تامین دلار استفاده می‌کرد. بانک‌های خصوصی و شرکت‌های صرافی می‌توانستند روزانه با پرداخت دینار عراق، برای دریافت دلار درخواست دهند.

عراق در ابتدای سال ۲۰۲۵ پس از فشارهای گسترده از سوی واشنگتن در قالب کمپینی با چارچوب گسترده برای مبارزه با قاچاق دلار به سوی نهادهای تحت تحریم، به خصوص ایران به طور رسمی سیستم مزایدات را به پایان رساند.